( اين مختصر را به عنوان نمونه ذكر كردم ، تا شما اگر حوصله كنيد و همهء دو بخش گوهر علم و مرواريد عمل را با تفسير نسفى مقايسه كنيد همين وضع و حالت را - كه بدان اشاره كردم - مشاهده خواهيد كرد ) . ه - ديگر آن كه در مقدّمهء جواهر القرآن نوشته شده است : « حذف اعتراف غزّالى به اينكه : ما يك‌نيمه از عمر ارزنده را در تصنيف خلافيات ضايع كرديم نشان مىدهد كه مترجم با اين سخن غزالى نمىتوانسته موافق باشد ؛ زيرا خود او مؤلّف كتاب المعتقد در علم خلاف بوده است » . اگر از ذكر اين عبارت مقصود مصحّح محترم اين باشد كه اختلاف سليقه و نظر در مسائل علمى - كه ناشى از اختلافات مذهبى و فكرى است - سبب شده است كه نسفى نامى از خود و يا از صاحب كتاب نبرد . بايد عرض كنم كه اولا غزالى در دوران پيرى و كهولت ، بسيار متأسّف است كه چرا عمر گران‌بها را كه عزيزتر از كبريت احمر است بيهوده صرف مشاجرات لفظى و مجادلات خصمانه كرده و آن جدل‌هائى كه جز كدورت باطن و تعطيل نفس هيچ فائده‌اى در بر نداشته ، زيرا قيل و قال‌هاى ظاهرى سبب مىشود كه آدمى از صفاى باطن و مجاهده و مكاشفه بازماند كه خود غزّالى در فصل دهم همين كتاب به اين نكته نيز اشاره كرده و گفته است : « كه بسيار كس را ديدم كه خود را زيرك مىداشتند كه معانى ظاهر بر ايشان مشتبه گشت ، و اعتراضات ناروا ايشان را به خاطر آمد ، و اعتقاد ايشان به سبب آن خيال‌ها تباه گشت - و نعوذ باللّه من الخذلان - تا امر حشر و نشر را منكر گشتند . . . » از كجا معلوم كه ابو حفص نسفى هم در اواخر عمر به چنين اشتباهى پى نبرده باشد ، و بر عمر از دست رفته دريغ و تأسف نخورده ؟ از طرفى ديگر تأسّف غزالى از صرف عمر در راه جدل و خلاف با كتاب المعتقد در علم خلاف نسفى نه تضاد دارد و نه تزاحم ، اصلا آن مطلب چيزى است و اين چيز ديگر كه با هم هيچ منافات ندارند . ديگر اين كه حجة الاسلام غزّالى با امام ابو حفص نسفى از نظر اصول فكرى و عقلى هيچ‌گونه اختلافى نداشته‌اند . گرچه غزّالى شافعى مذهب بوده و نسفى به مسلك حنفى گرايش داشته ، ليكن هر دو به طريقهء اشعرى بوده و به رأيت حق در آخرت اعتقاد داشته‌اند . « 1 » مثلا غزالى در احياء العلوم ( در ترجمهء آن - نيمهء دوّم از ربع عادات ص 953 ) « 2 » گويد :

--> ( 1 ) براى مذهب غزالى رجوع كنيد به كتاب غزالىنامه به قلم استاد جلال الدين همائى ( ص 81 تا 82 م . ) ( 2 ) ترجمهء احياء العلوم چاپ بنياد فرهنگ ، به تصحيح آقاى سيد حسين خديوجم .